Mijn vader hield niet van verrassingen. Dit had hij zich onvoldoende gerealiseerd toen hij mijn moeder trouwde. Waar hij zich ook geen rekenschap van had gegeven, is dat zij niet alleen zou blijven. Zo zou zij hem vier kinderen baren, waarvan er drie sterk op haar leken, zodat hij zich thuis in een spiegelzaal bevond waar hem vanuit alle hoeken en gaten afspiegelingen van zijn echtgenote naderden. Ikzelf leek op geen van beiden, niet de geringste overeenkomst –een wonderlijke speling van de natuur, blank ei in een gespikkeld nest, toen ik daar de leeftijd voor had, ben ik in de sociale omgeving van mijn ouders gaan speuren naar volwassenen met wie ik mogelijk enige gelijkenis vertoonde, een gewoonte waarmee ik ook naarmate het leven voorschreed nooit helemaal heb kunnen breken. Een volgende verrassing die het huwelijk mijn vader bezorgde, was mijn oom Sal. Hij was mijn moeders broer, die twee waren erg op elkaar gesteld. Soms zagen we hem jaren niet, totdat hij opeens weer opdook, de Bonte Prins van Twijfelachtige Levenswandel, zoals mijn vader hem noemde. Toen mijn oom Sal op een winterdag het pad opreed in een gehuurde bestelbus met donkere ruiten, heb ik mijn vaders feestelijke kerststemming zien barsten als een autoruit…
Waarom mijn vader de levenslustige broer van mijn moeder nooit heeft gemogen, daar ben ik nog steeds niet achter. Is het de vrije levenswijze die oom Sal in stand houdt? Niet binden aan één baan, vaste verblijfplaats of levensgezel? In mijn ogen heeft hij een fantastisch leven. Hij is mijn grote voorbeeld. Ik wil later leven zoals hij leeft. In tegenstelling tot mijn vader, die het ontbreken van enige vastigheid in het leven van Sal maar niets vindt. Vluchtgedrag noemt hij het. Maar waar zou mijn oom nu voor moeten vluchten? Ik zie het als genieten van het leven.
Of zou het de hechte band zijn die Sal met mijn moeder heeft, waarom mijn vader hem niet mag? Dat is iets waar mijn vader alleen maar naar kan verlangen. Want het huwelijk van mijn ouders is al jaren ingedut. Ze leven in één huis, maar leven niet samen. Ze leven langs elkaar heen. Toch ogen ze gelukkig en willen ze niet verder zonder elkaar.
Terwijl ik deze gedachten overdenk zie ik dat oom Sal iets uit de bestelbus pakt. Een grote grijze doos. Nieuwsgierig maak ik de gang naar onze woonkamer, waar ik mijn moeder op gedempte toon met mijn vader hoor overleggen. Ik blijf onderaan de trap staan, uit het zicht, en luister naar de fluisterstemmen. Dan hoor ik gehuil en een indringende gil.
’s Avonds eet oom Sal met ons mee. Er hangt een bedompte sfeer aan de feestelijk gedekte tafel. Ik probeer de stilte te verbreken door te vragen wat er in de grijze doos zit, waarop mijn vader zich verslikt in een stukje aardappel. De drie volwassen mensen kijken elkaar aan, en kijken dan naar mij. Mijn moeder schraapt haar keel en zegt dat ze mij iets moeten vertellen.
Het verhaal begint jaren geleden. Zoals zo vaak was oom Sal een periode van de aardbodem verdwenen. Tot hij weer opdook. Dit keer niet uitgerust en dol van zijn beleefde avonturen. Nee, toen hij het erf opreed had hij een ernstige blik. Hij nam zijn zus in vertrouwen en vertelde haar dat hij een vrouw had ontmoet, een hele bijzondere vrouw. Voor het eerst in zijn leven was hij verliefd geworden, en hij wilde zijn leven met haar delen. Ze werd zwanger en kochten een huisje. Dit zou het begin kunnen zijn van een heel mooi sprookje, of het einde met “En ze leefden nog lang en gelukkig”. Maar helaas, het noodlot sloeg toe. Zijn vrouw kwam om bij een auto-ongeluk. Hij overleefde het ongeluk, net als de kleine dreumes die achterin zat. Hij reed en voelt zich nog altijd schuldig, terwijl hij er niets aan kon doen.
Terwijl mijn moeder dit verteld zie ik mijn oom ineen krimpen. Zijn ogen zijn vochtig en hij slikt zijn tranen in. Dus oom Sal heeft een kind? Waarom heb ik dit nooit geweten?
Mijn moeder gaat weer terug naar het gesprek toen haar broer met een ernstige blik het erf op reed. Hij zag het leven niet meer zitten, was al zijn sprankeling verloren. Elke keer als hij in de ogen van zijn zoontje keek, zag hij zijn vrouw voor zich. En elke keer sneed het schuldgevoel in zijn ziel. Hij kon niet meer voor hem zorgen, het deed hem teveel verdriet. Oom Sal wilde het beste voor zijn zoon, en dat kon hij hem niet geven. Mijn moeder heeft een groot hart en verteld, terwijl wij gespannen aan de keukentafel zitten te luisteren, dat zij de zorg voor het jongetje op zich wilde nemen. Totdat de tijd kwam dat het schuldgevoel was weggeëbd en hij weer naar huis kon gaan.
Alleen kwam die tijd niet. Sal leefde weer het leven wat hij eerst leefde, zich niet bindend aan iets of iemand. Mijn vader kon dit niet aanzien, dat een kind zo gedumpt werd, en werd met de jaren halsstarriger tegenover zijn zwager. Maar nu, nu wilde Sal schoon schip maken. Hij wilde aan zijn zoon laten weten dat hij van hem hield en dat hij hem niet heeft willen dumpen, zoals mijn vader dit noemt, maar dat hij werd verscheurd van verdriet. Op dat moment kijkt mijn oom me met tranen in zijn ogen aan en zegt: “Zoon, ik houd van je. Ik heb dit nooit zo gewild maar dit leek me het beste voor jou. Nu is de tijd gekomen dat je je oorsprong kent zodat je snapt waarom je zo anders bent dan je drie broers.” Hij pakt de grijze doos erbij en laat mij foto’s zien van mijn moeder en van mij toen ik klein was.
Dit was een hele bijzondere kerstavond. Je zou verwachten dat ik mijn eigen identiteit kwijt zou zijn, en niet meer wist wie nu mijn ouders waren. Ik ben tenslotte met het idee opgevoed dat ik bij mijn ouders opgroeide, terwijl dit eigenlijk mijn oom en tante bleken te zijn. Maar nee, ik kwam eindelijk thuis. Elk puzzelstukje viel op zijn plek. Ik voelde me geen buitenstaander meer en begreep mijn drang naar vrijheid. Aan de andere kant snapte ik nu ook waarom mijn vader het leven van oom Sal vluchtgedrag noemde. En weet ik dat ik zo niet wil leven. Ik voel me absoluut niet gedumpt en weet dat dit gebeurde voor en door de liefde. Er is veel veranderd in huis. Bij mijn vader is er een last van zijn schouders gevallen. Hij durfde zich niet aan mij te hechten omdat ik elk moment weer kon worden meegenomen door mijn echte vader. Nu durft hij dit wel, doordat dit niet meer zal gebeuren. Ik heb nu zelf gekozen. Tussen mijn ouders is de liefde weer opgebloeid, het lijken wel twee pubers. Het grote geheim is verdwenen. En mijn oom Sal? Hij heeft de ouders van zijn overleden vrouw opgezocht en kwam erachter dat ze hem helemaal niets kwalijk nemen. Het schuldgevoel ebt langzaam weg. En terwijl dit wegebt is er weer plaats voor liefde en vastigheid. Het vluchten is voorbij.
Prijsvraag TNT december 2009, maak het verhaal af